Toplumda Engellilikle Alakalı Doğru İletişim Dili

Dil, sadece düşüncelerimizi aktaran bir araç değil, aynı zamanda toplumsal algıları, değerleri ve önyargıları şekillendiren en güçlü mekanizmadır. Toplumda engelli bireylere yönelik yaygın olan acıma, kahramanlaştırma veya trajikleştirme yaklaşımları, kullandığımız kelimelerde kendini göstermektedir. Eşitlikçi ve engelsiz bir toplum inşa etmek istiyorsak, öncelikle dilimizi önyargılardan arındırmalıyız.

Gündelik yaşamda, medyada ve kurumsal dilde sıkça karşılaştığımız bazı kelimeler, engelli bireyleri edilgen, yardıma muhtaç veya toplumun dışındaki "ötekiler" olarak konumlandırır. Örneğin, "engelli" demek yerine "özürlü" veya "sakat" gibi kelimelerin kullanılması bireyin haklarını ve onurunu zedeleyen, tıbbi/eksiklik odaklı ifadelerdir. Doğru ve hak temelli dil kullanımı ise "engelli birey" veya "engeli olan kişi" demeyi gerektirir; çünkü engellilik bireyin kimliğinin tek veya en önemli parçası değildir.

"Kelimelerimiz algılarımızı, algılarımız ise davranışlarımızı belirler. Engelli bireylere yaklaşımda acıma dilini bırakıp hak temelli dili benimsemeliyiz."

Yapılan Yaygın Hatalar ve Doğruları

İletişim dilimizi dönüştürmek için dikkat etmemiz gereken temel kurallar:

• "Engeline Rağmen Başardı" İfadesi: Engelli bireylerin başarılarını sürekli "engeline rağmen" şeklinde sunmak, engelliliği aşılması gereken mutlak bir trajedi gibi gösterir. Bireylerin başarıları, engelleriyle değil, kendi yetenekleri ve çalışmalarıyla ilgilidir.
• "Tekerlekli Sandalyeye Mahkum" Tanımı: Tekerlekli sandalye bir mahkumiyet aracı değil, engeli olan bireye hareket özgürlüğü sağlayan yardımcı bir araçtır. Doğru ifade: "Tekerlekli sandalye kullanan kişi"dir.
• "Normal İnsanlar" Ayrımı: Engeli olmayan bireyleri "normal" olarak tanımlamak, engelli bireyleri doğrudan "anormal" konumuna iter. Doğru ifade: "Engeli olmayan birey"dir.
• Acıma ve Ajitasyon Dili: Kampanyalarda veya haberlerde engelli bireyleri sürekli hüzünlü müzikler eşliğinde, muhtaç durumda göstermek toplumsal eşitliği değil, bağımlılığı besler. Dilimiz hak savunuculuğunu ve bağımsız yaşamı desteklemelidir.

Doğru Yaklaşım Nasıl Olmalı?

Engelli bir bireyle iletişim kurarken onu öncelikle bir "birey" olarak kabul etmek gerekir. İletişimde aşırı korumacı, çocuksu veya acıyan bir ses tonundan kaçınmalı, yetişkin bir bireyle nasıl konuşuluyorsa öyle konuşulmalıdır. Engelli Memur & İşçi Derneği olarak, medyada ve kurumlarda doğru iletişim dilinin yaygınlaşması için seminerler düzenliyor, hak temelli dil rehberleri hazırlıyoruz.